Poet i dashurisë dhe mallit për vendin dhe vashën

Mr.Petrit FETAHU

Agron Sela,së pari e dëshmoi veten si atdhetar, i cili si student i viteve ‘80 në Prishtinë qe në radhët e zëngritësve të flakët protestues e liridashës për të kërkuar të drejtat tona kombëtare që shtypeshin egërsisht nga sllavoshovenistët jugosllavë,ndaj u ndoq dhe u burgos si shumë të tjerë patriotë që prangoseshin e torturoheshin me represalje çnjerëzore dhe dënime drastike,ndaj si plot të rinj,mandej, qe i detyruar të ndërpresë rrugën e diturisë aq të deshiruar dhe t’i bashkangjitet karvanit të gjatë të refugjatëve për t’u hudhur matanë oqeanit bashkë me nostallgjinë e lektisjen që e ndoq vazhdimisht.Mirëpo me paraqitjen e vëllimit të tij me poezi “Këngë në heshtje”Agron Sela na bind e dëshmon se është edhe mjeshtër i vargut të ngjeshur poetik me diapazon përfshirës kuptimor e ideor dhe evokimet t’i shtrojë me ndjejshmëri emocionale.Botën e tij shpirtërore e preokupojnë dy trazira intuitive që mishërohen në çdo varg e që ia zgjojnë kredon dhe kreativitetin,që qendrojnë në koherancë dhe bëhen determinant imanent të poezisë së tij,dashuria ndaj vendit,kombit dhe dashurisa ndaj vashës.

Dashuri e përgjeruar

Reminishenca ia zgjon invencionin intenziv dhe e ekciton te sjellë tablo të periudhës djaloshare dhe “lojën” e dashurisë të mbushur plot emocione dhe sinqeritet,me shumë finesa sensitive,që kur e sheh ajo i zgjon afekte dhe “ia përplas valët në krahëror.Skena të tilla janë të shumta e kolorite,që nga momenti kur ishin plot shend gjer kur poeti është I mbushur me dëshpërim. Raportet e tij me vajzën janë të përcjellura me plot imazhe e skena që na shletojnë momente të afrimit dhe të qenë bashkë në përjetime që poeti i evokon me ndjejshmëri kënaqësie dhe mallëngjimi,të cilat kanë lënë vrragë të pashlyer,duke i përqendruar persiatjet në çdo gjymtyrë dhe mirësi fascinuese,si te “fjalët mjaltore,”buzët e mrekullueshme” etj. që poeti i përjeton thellë, i “fut në zemër”dhe i “hapin dritë syve e shpirtit të tij”që i opservon në vargje apsenuese.Portreti i saj jepet përmes paraqitjes sublime për të dhënë një femër të përsosur dhe ideale në çdo aspekt fizik,”nur rrezellues” si dhe të tipareve psikike-morale dhe etike,”plot gaz e shend” që e bëjnë t’i japin jetë dhe e mbushin me dëshirim të”derdh dashuri pafund” e “puthje pambarim”Reminishenca na zbulon mjaft çaste të retrospectives, kur poeti është bashkë ma vashën,kur”valët e saja përplasen në gjoksin e tij shkëmbor” që zgjojnë sensibilitetin dhe identifikojnë çaste të emocioneve subtile të tyre:Zemra ime e mahnitur i sheh,/Të mjaltosura duke notuar,/Nëpë buzët tuaja të mrekullueshme,/Për të gatuar ëmbëlsinë e dashurisë./

Erotika e tij i përgjan një albumi me fotografi lirike të moshës rinore të futura në muzeumin poetik nga kujtimet kohë pas kohe që përmbajnë dramën e dashurisë,entuziazmin,çastet e lumtura,por më vonë ai zjarr dhe afsh i vashës zbehet,shuhet,që poetit i shkakton dëshprim,ekzalltim,dhembje,demoralizim,ngase “zemra s’e hap gojën,fjalët kanë ngrirë” që sjellin luhatje dhe ftohje në raportete tyre.

“E unaza në gisht dridhet e vibron,/Nga ethet të ftohta/Së dashurisë/E paska mbërthyer një grip i forte/.Ajo që karakterizon këtë motiv është pasioni origjinal me ndjenja të brumosura që shkreptijnë fuqishëm e indetifikojnë shpirtin e poetit të dashuruar dhe të dhemshëm.

Patosi patriotik

Atdheu,vendlindja,Dibra janë shpërthim I ndjenjave të fuqishme patetike,plot emfazë që krahërori i tij i ka akumuluar duke qenë larg dhe që shpërthejnë posi vullkani për të derdhur llavë e malli të dashurisë për to,që janë “frymë të shpirtit” që e mbajnë gjallë.

Poezia e A.Selës arriti realisht dhe qartë të reflektojë atë periudhë të rëndë politike të represaljes, të diskriminimit dhe shovenizmit ndaj popullit shqiptar brenda territorit të vet që e tipizon dhe karakterizon si “kohë e akullt”kur “fjalët prangoseshin e nuk njomnin thatësinë e shpirtit nën grila”’ndërsa “zemrat këndonin rreth kandilit të dijes”;siç e ndjeu dhe e përjetoi,kur shpata e mprehtë e të huajve në vendin e tij të aneksuar ia ndërprenë këngën e diturisë,pasi deshte drejtësi dhe gjakun e vet,që i solli vuajtje,persukutim dhe degdisje.Por ai s’u zbraps,përkundrazi u bë ferrë në sytë e tyre të nxirrë,që i dhanë elan,guxim,trimëri e optimizëm.Regjimin e identifikon në përbindësh,që ka “dorën e ftohtë”,por ai beson se era e grohtë e demokracisë do t’ia “zbardh sytë” dhe do të sjell triumfin dhe realizimin e aspiratave të popullit tone:Përbindëshit ende i pëlqen nata,/Se drita e ditës ia zbardh sytë/bukurinë njerëzore mbyt./

Poezia e tij gjurmon dhe depërton në fenomene të kohës,situatave të atëhershme shoqërore për të zbërthyer devijime individuale që nga mendjelehtësia e mediokriteti ndërrojnë kësulën sa here të duan,u venë bisht mbiemrave e përdorin fjalë të huaja,e”gjuha plagë merr”me qellim t’i bind për “gjuhën tone të bukur.”Akuza e tij është atakuese,fshikullon ashpër dhe fuqishëm ndaj këtyre servilëve,shpirtrobëve e puthadorëve të pushtetit që i venin etiketat,komprimitimet për lakmi egoiste dhe për pozita karieriste e përfimime të tjera,humbin dinjitetin,moralin dhe dëmtonin karakterin nacional,ndaj irritimi i poetit është i dukshëm dhe i papërmbajtur:” Vëlla i im i pashëm, , Ti shëmton vetveten, Me bishtin e mbiemrit tend.

Ajo që e dallon më së shumti poezinë e A.Selës është patosi atdhetar,mbrojtja me ngulm e idealeve dhe vlerave patriotike,ndaj madhëron trimat flijues të betejave me”shpresë të ngjallin ëndrën e këputur”,por edhe ideologët të tjerë zulmëmëdhenj si Josif Bageri,Jusuf Gërvalla,Irfan Kaloshi etj. që poeti u thurr lavde,epitete,me të cilët mburret për qendresën,sakrificën,flijimin,”për të çare hijet e kohës”,për të “hapur dritën e histories”,për të “sjellë erën e lirisë” dhe për të “hapur derën e fjalës”.Për të dashuria e vatanit është mbi të gjithë dashuritë,duke iu përmbajrur modelit të poetit hungarez Petefit:”Për dashurinë jap jetën,për atdheun jap edhe dashurinë.”Dashuri jetë pa kufi,/Që të kalit të dashurosh./Të pavdekshmen,/Vetë fryma e shpirtit që mban,/Është atdheu./

Ca vargje janë të mpleksura edhe me vendlindjen e tij,Dibrën dhe Krifcën,stërgjyshin e tij Limani dhe me të gjithë banorët e vendasit,për të dhënë krenarinë dhe mburojën e tyre përballë armikut,që kurrë s’u nështruan edhe pse tri here u sulmuan nga sërbët e bullgarët,tri here ato troje u dogjën,u shkrumuan dhe u shndërruan në arenë të tragjikë dhe të çfarrosjes,sa lumi Radikë u mbush me gjak,rrëke lotësh,gra të veshura me të zeza dhe “derë e hidhur e mërgimit”,përsëri si feniks u ngritën “kala mbi jetese.”

Por,ajo që autori ve në dukje është malli zhuritës i tij për vendlindjen,por edhe deshprimin dhe demoralizimin ngase është e ngrysur,e ftohët,e acart,jo për shkak të stinës së dimrit,por ngase është e zbrazët,bosh nga njerëzit,”ninullat nëpër djepa rrallë dëgjohen” e vatrat kanë mbetur pa rini.Ky imazh e djeg,i shkakton pikëllim se “dallgët e detit e shtynë udhën pa kthim.”Ktheu i përmalluar,/Si zog në shtegtim,/Qyteti qenka zbrazur,/Eci rrugëve,/Si ushtar i kthyer pas beteje./Ndaj lëshon mesazhet për të kërkuar angazhimin e të rinjve në përvetësimin e dijes,diturisë dhe arsimimin duke u balafaquar me ata që pengojnë e hudhin gurë në përvetësimin e këtyre vlerave,por edhe ndaj rinisë pasive,indeferente që”i len vitet të treten në tymin e duhanit dhe ashtu ia burgosin atdheut shpresën dhe jetën”,që bën poezia të ketë rol funksional e angazhues për të vetëdisuar brezin të vehet në rol të përgjegjshëm dhe aktiv në shoqëri

Ashtu si titulli e veprës “Këngë në heshtje dhe vargjet e vëllimit janë të qeta,melankolike në erotikë,por edhe te revolta nuk ndjehet shpërthimi eruptiv,krisma e flakë,pakënaqësia dhe urrejtja fshehet në nëntekst.Por,ajo që e veçon këtë përmbëledhje poezish dhe e lartëson nga aspekti artistik dhe stilist është semantika e dendur me simbole dhe metafora të bollshme,me asociacione të kapshme e të qarta.P.sh.gjoks shkëmbi,zemër me tallas,jeta rrudhet,qeleshe malesh,fytyra e detit,nata,drita,përmbindësh e shumë figura të tjera të efektshme e funksionale që na bindin për afinitetin dhe intuitën krijuese që po ta kultivojë më tutje do të na japë vepra edhe më me vlerë.