EKSKLUZIVE - Kërkesa e Hasan Prishtinës para 100 viteve për paralele shqipe në Shkup

Përpjekja për të hapur shkolla shqipe në Shkup ka ekzistuar që para 100 viteve. Gazeta “Lajm” ka siguruar dokumentin ku shihet qartë se si Hasan Prishtina në mars të vitit 1910 kishte kërkuar që në shkollën profesionale “Idadija” në Shkup të hapet një paralele në gjuhën shqipe. Këto të dhëna duken në dokumentin që ishte dërguar te konsulli anglez në Shkup dhe raporti i konsullit serbë dërguar ministrisë së punëve të jashtme në Beograd. Historiani Skender Asani, i cili e ka gjetur dokumentin në arkivin shtetëror të Maqedonisë dhe që është i shkruar në gjuhën serbe tregon se klasa përbënte 24 nxënës dhe duhej të ishte pjesë e shkollës profesionale “Idadija” që gjendej në parkun e sotëm të qytetit të Shkupit. “Për hapjen e kësaj paralele dhe futjen e gjuhës shqipe kontribut të jashtëzakonshëm ka dhënë edhe esnafi i Çarshisë, i cili e mbështeti në mënyrë të parezervë Hasan bej Prishtinën, që të jetësohet formimi i kësaj paralele në gjuhën shqipe në këtë shkollë”, tha Asani.

Sipas tij, autoritetet e atëhershme fillimisht ishin më liberal për të hapur këtë paralele, por më vonë ndërruan mendimin dhe kjo iniciativë ishte parë si rrezik për emancipimin dhe vetëdijesimit të shqiptarëve.

“Autoritet e atëhershme lejuan që të formohej kjo paralele, por me një kusht që të jetë e përzier etnikisht dhe gjuha shqipe mos të përdorej zi zyrtare gjatë vijimit të mësimit. Me këtë rast nxënësit shqiptarë u hedhën në grevë dhe parashtruan kërkesën e vetme që të mësojnë vetëm në shqip”, tha Asani.

Sipas këtij dokumenti kërkesa ishte që nxënësit të mësojnë vetëm në shqip. “Pasi kërkesa nuk u realizua, Hasan Prishtina me vet financim, duke i shitur magazat që kishte në Shkup financoi shkollimin e këtyre nxënësve në normalen e Elbasanit”, tha Asani.

Për këtë vepër madhore të Hasan Prishtinës tregojnë dokumentet angleze, serbe dhe austriake të cilat e përshkruajnë shkuarjen e nxënësve shqiptarë në Elbasan. “Gjatë arritjes në Elbasan, mijëra qytetarë kishin pritur Hasan Prishtinën dhe 24 nxënësit shqiptarë nga Shkupi duke brohoritin ‘rroftë Hasan Prishtina, rrofshin trimat e Kosovës dhe rroftë Shqipëria’”, tregon shkrimet e atëhershme historiani Asani.  

Ky dokument ka qenë hapi i parë për hapjen e parë të shkollave shqipe në Shkup, që ishte kundërshtuar edhe nga disa shqiptarë të kohës së atëhershme.

Angazhimi i shqiptarëve për çlirim në Shkup kishte vazhduar me veprimtari të tjera. Një vit më vonë, më 1911 u hap gazeta kombëtare shqipe, “Shkupi”, kurse më 12 gusht 1912 u çlirua Shkupi nga kryengritësit shqiptarë. Më 14 tetor 1912 në Shkup u vendos që kërkesa e deriatëhershme për autonomi të zëvendësohej me shpalljen e pavarësisë në Shkup, e cila rezultoi më vonë me ngritjen e flamurit në Vlorë më 28 nëntor 1912 nga Ismail Qemali. /BEKRI AJDINI/